В.Г. Белинскэй аатынан Кыраайы үөрэтэр бибилэтиэкэтигэр тохсунньу томороон тымныытын аахсыбакка, 90-с хаарыгар үктэммит Ленскэй улууһун төрүт олохтооҕо Варвара Николаевна Петрова кэлэн ааҕааччынан суруйтарда. Аҕам саастаах ааҕааччыбыт тэтиэнэх, чэгиэн көрүҥнээх, кэрэ сэбэрэлээх, олох оргуйар үөһүгэр айымньылааахтых үлэлии-хамсыы, ыччаттарыгар күүс-көмө, өйөбүл буола сылдьарын билэн, сөрү диэн сөхтүбүт. Варвара Николаевна оҕо сааһыттан умсугуйан ааҕар, бибилэтиэкэҕэ кинигэ кыбыныылаах элбэхтэ орох тэппит, суолу тэлбит киһи буолан биэрдэ. Кини биһиги бибилэтиэкэбититтэн саха суруйааччыларын уус-уран айымньыларын уларсан, сэһэргэһэн, үөрэн-көтөн кэлэн барда.
Варвара Николаевна 1936 сыллаахха Ленскэй куоракка күн сирин көрбүт. Дьиэ кэргэнигэр уон оҕоттон биирдэстэрэ. Сотору, кулун тутар 3 күнүгэр, бэлиэ үбүлүөйүн — 90 сааһын туолар.
Үлэтин суола
Варвара Николаевна 29 сааһыттан оҕо уһуйааныгар 21 сыл устата сэбиэдиссэйинэн үлэлээбит. Онтон атыы-эргиэн эйгэтигэр 22 сыл атыыһыттаабыт. Үлэтин суола 70 сааһыгар диэри кафеҕа ас астааһынынан түмүктэммит. Уопсайа 45 сыл үлэ стажтаах, үлэ, тыыл бэтэрээнэ, сэрии кэмин оҕото.
Дьарыга уонна кистэлэҥэ
Кини сүрүн дьарыга — иистэнии. Чуолаан илиинэн иистэнэрин (вышивканы) сөбүлүүр. Соторутааҕыта сиэнэ бэлэхтээбит жираф уонна ат ойуутун тигэн бүтэрбит. Ону таһынан, саха классик суруйааччыларын кинигэлэрин таптаан ааҕар, ордук чорботон Амма Аччыгыйа «Сааскы кэм» айымньытын бэлиэтиир.
Ытык ааҕааччыбыт бэйэтин эдэр сылдьар кистэлэҥин (секрет молодости) кытта үллэһиннэ. Кини куруук хамсана сылдьар уонна чөл олоҕу тутуһар эбит. Кыһынын куоракка скандинавтыы хаамыынан дьарыктанар. Сайынын дойдутугар баран, оҕуруот аһын үүннэрэр, уутун-хаарын бэйэтэ биэдэрэнэн таһар, кедр эриэхэтин хомуйарын сөбүлүүр. Күһүнүн үүннэрбит оҕуруотун аһын атыылаан, эбии дохуот оҥостор, аймахтарын күндүлүүр.
Дьокуускайга кыстаабыта иккис сыла. Алта оҕолоох, кыра оҕотун 49 сааһыгар төрөппүт. Саамай кыра хос-хос сиэнэ билигин 5 ыйдаах. Уолугар уонна кыыһыгар нэдиэлэнэн солбуйса сылдьан олорор. Дьиэ-уот үлэтигэр көмөлөһөр, сиэннэрин көрсөр, кинигэлэртэн араас рецептэри туһанан, минньигэс астары астыыр: ленскэйдии алаадьы, бэрэски, медовай торт, араас салааттар, суши.
Ааҕааччыларга сүбэтэ
«Чөл олоҕу тутуһуҥ, спордунан дьарыктаныҥ, өрүү хамсана сылдьыҥ, үлэни таптааҥ уонна элбэхтэ ааҕыҥ!».
Ытык ааҕааччыбытыгар Варвара Николаевнаҕа кытаанах доруобуйаны, маннык күүстээх санаалаах, сүргэн өрө көтөҕүллүүлээх, сүһүөҕүн үрдүгэр, үлэ үөһүгэр сылдьан чугас дьоҥҥор, оҕолоргор, сиэннэргэр тыыннаах холобур буоларгынан киэн туттабыт, бэлиэ сааскын билии-кинигэ эйгэтин кытта көрсөргүттэн үөрэбит, өрүү бибилэтиэкэҕэ күүтэбит.
Варвара Николаевнаттан ленскэйдии алаадьы рецебын састааба:
Уу – 1 ыст
Үүт - 1 ыст.
Сымыыт – 1 уст.
Туус – кыра ньуоска төбөтүгэр
Суода - кыра ньуоска төбөтүгэр
Бурдук – алаадьы тиэстэтиттэн убаҕас
Үүнээйи арыыта – 3-4 ост. ньуоска
Блины тиэстэтинээҕэр арыый хойуу тиэстэни оҥоробут, арыыта суох итии хобордооххо алаадьы курдук кутан буһарабыт. Буспут алаадьыны ууллубут ынах арыытыгар уган сиэххэ сөп.
