Үйэттэн үйэҕэ дьиэ кэргэни араҥаччылыыр күн-күбэй Ийэни хоһооммутугар хоһуйабыт, ырыабытыгар ыллыыбыт. Саамай чугас уонна күндү киһибитигэр ытыктабылбыт уонна махталбыт туоһута буолан, Ийэ күнэ норуоппут биир кэрэхсэнэр бырааһынньыгынан буолар.
Саха сиригэр Ийэ күнэ алтынньы ый үһүс баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр. Бу бырааһынньык Саха Өрөспүүбүлүкэтин бастакы бэрэсидьиэнэ Михаил Николаев 1993 сыллаах балаҕан ыйын 2 күнүнээҕи 532-с №-дээх ыйааҕынан бигэргэммит.
Н.Д. Неустроев аатынан Дьокуускай куорат киин бибилэтиэкэтигэр «Ийэ мичээрэ – истиҥ, кэрэ...» диэн Ийэлэр күннэригэр аналлаах олус бэрт тэрээһин буолла. Тэрээһиҥҥэ Айыы Кыһатын 2-с «б» кылааһын үөрэнээччилэрэ кыттыннылар, учуутал «СР үөрэҕириитин туйгуна» Винокурова Айталина Елисеевна.
Ийэлэр үс хамаандаҕа арахсан «Сахалыы квиз» оонньуутун оонньоотулар. Онньуу үс түһүмэхтэн турар: саха литературата, сахалыы ырыалар, саха киинэтэ. Түһүмэх түмүктэннэҕин аайы оҕолор ырыаларынан, хоһооннорунан, үҥкүүлэринэн тэрээһиммитин киэргэтэн биэрдилэр. Саха норуодунай поэттара, оҕо суруйааччылара ийэлэргэ, эбээлэргэ анаабыт хоһооннорун доргуччу ааҕан төрөппүттэрин үөртүлэр.
Олус көхтөөх ийэлэр мустаннар «Крутой ийэлэр», «Күн ийэлэрэ», «Ийэ мичээрэ» диэн хамаандалар ааттаннылар. Саха биллэр суруйааччыларын санаан, биллэр ырыаһыттар ырыаларын ыллаан, саха киинэлэрин ырытыһан, күлэн-үөрэн, үҥкүүлээн бэрт сэргэх оонньуу буолла. Онньуу түмүгүнэн:
1-кы миэстэ - «Күн ийэлэр»;
2-с миэстэ – «Крутой ийэлэр»;
3-с миэстэ – «Ийэ мичээрэ».
Дьэ ити курдук, оонньоон-көрүлээн, кыратык мэниктээн ыллыбыт. Бырааһынньык сүрүн чааһыгар оҕолор бары тахсан Павел Харитонов-Ойуку тылыгар, Егор Неустроев дьүрүлүгэр «Эйэ, дьол ырыатын» ыллаатылар уонна ийэлэргэ бэйэлэрэ оҥорбут бэлэхтэрин туттардылар. Кырдьык да олус сырдык, кэрэ, бэһилэй бырааһынньык буолла.
