Мелодист Николай Андросов айар кутун кынаттаныыта [16+]

Саха сиригэр «мелодист» диэн өйдөбүл ураты суолталаах. Кини судургу ырыа айааччы буолбатах, кини өбүгэ кутун, норуот дууһатын музыка тылынан саҥардар айылгылаах киһи. Бүгүн биһиги мелодист, ырыаһыт, Саха Республикатын култууратын уонна үөрэҕириитин туйгуна Николай Михайлович Андросовы кытта кэпсэтэбит. Кини элбэх хит буолбут ырыалар ааптардара, хас даҕаны музыкальнай бириэмийэ хаһаайынынан буолар. Кини айбыт ырыалара хас биирдии саха киһитин сүрэҕэр уйаланан, үөрүүтүн үксэтэллэр, хомолтотун чэпчэтэллэр. Бүгүн биһиги Николай Михайловичтыын айар үлэ кистэлэҥнэрин, матыып хайдах үөскээн тахсарын кэпсэтиэхпит.

- Николай Михайлович, эн бэйэҥ санааҕар, мелодист диэн кимий, кинини хайдах быһаарыаҥ этэй?

Мелодист диэн бэйэтэ айылҕаттан дьоҕурдаах, оҕо эрдэҕиттэн элбэх музыканы истибит, музыканы сөбүлүүр киһи мелодист буолар. Кини бэйэтин долгуйуутун, музыкальнай дьоҕурун барытын мелодияҕа тиһэн айымньы оҥордоҕуна, кини мелодист диэн буолар.

Мелодист диэн сүүс ырыалаах киһи диэн буолбатах, баҕар биир да мелодияны айан баран, хас да сүүс сыл уостан түспэккэ ылланар үлэни айыан сөп. Кини син биир мелодист диэн буолар. Мелодист диэн композитор буолбатах, композитор диэн үрдүк буоллаҕа дии. Кини консервоторскай үөрэхтээх, элбэх операны, оперетталары, балет, мюзикл музыкатын суруйбут, симфоническай оркестрга таһаарбыт, улахан үлэни оҥорбут киһини биһиги композитор диибит.

- Бэйэҥ бастакы өйдүүн-санаалыын айбыт матыыпкын өйдүүгүн дуо? Кини туох эмэ түбэлтэҕэ дуу, уйулҕа хамсааһыныгар дуу анаммыта дуо?

Мин эһиил айар үлэм 35 сыла буолар. Мин айар үлэм саҕаланыытын 1992 сыллааҕынан ааҕабын. Бастакы мелодиям «Доҕорун сүтэрбит туруйа» 1992 сыллаахха суруллубута. Бу ырыа соҕотох хаалбыт туруйа кутурҕанын уонна кини нөҥүө киһи ахтылҕанын, ис туругун тиэрдэр. Онон ити биллэр хитпынан ааҕабын. Бу иннинэ боростуой ырыалар эмиэ бааллар. Оҕо сылдьан мэлдьи ырыа айан холонон көрөр этим. 3-4 аккорду эрэ сатыыр эрдэхпиттэн ырыаны айан холоно сатаабытым.

- Эн иитиллибит тулалыыр эйгэҥ, дьиэ кэргэниҥ ырыа кутуҥ сайдарыгар хайдах сабыдыаллаабыттарай? Оҕо эрдэххинэ дьиэҕитигэр ыллыыллар этэ дуо?

Мин бастаан дьиэбэр муусукалыырбын, гитаралыырбын ийэм сөбүлээбэт этэ. Туох аанньа буолуой – сатаабат оҕо тырыыҥкайдыырын истэр? Онтон киһитэ сайдан истэҕин аайы, кэнники саҥарбат буолбута. Гитараҕа бастаан эдьиийим үөрэппитэ. Үс аккорду үөрэппитэ, онтон саҕаланан барбыта.

- Эн ырыаларыҥ, ол иһигэр киэҥник биллэр «Талабын мин эйигин», олус уйан уонна ис киирбэх буолан тахсаллар. Ырыа матыыбыгар хоһооннору хайдах талан ыларгын кэпсиэҥ дуу?

«Талабын мин эйигин» диэн ырыам «Үрдэл» музыкальнай национальнай бириэмийэҕэ «Бастыҥ мелодия» буолбута. Мээнэҕэ биэрбэтэхтэрэ, тугун эрэ сөбүлээбиттэрэ буолуо.

Мин бэйэм хоһоон суруйбаппын, мин мелодия эрэ айабын. Үчүгэй рифмалаах хоһоон бэйэтэ ыллаан киирэн барар. Аккорд талан туруоран биэрдэххэ, чэпчэкитик бэйэтэ тахсан кэлэр. Оттон рифмата сатамньыта суох хоһоон уустук, тахсан испэт. Миэхэ элбэх хоһоонньуттар хоһоон биэрэллэр ырыа гын диэн, онтулара тахсан биэрээччитэ суох. Онтон рифмалаах хоһоонньуттар хоһоонноро бэйэлэрэ ыллаан бараллар. Хоһооннору сороҕор бэйэм көрдөөччүбүн, холобура библиотекаҕа кэлэн көрдүөхпүн сөп. Сороҕор хоһоон биэрэллэр ырыа гын диэн. Арыт мелодия бастаан айабын, онно хоһоон көрдүүбүн. Холобур, бу «Талабын мин эйигин» диэн хоһооммутун Байгожаева Яналыын иккиэн таҥмыппыт. Бастаан пианинонаҕа мелодия айбытым, онтон хоһоон талбыппыт. Мелодия үрдүгэр хоһоон түһэрэн, ырыа гынар быдан ыарахан буолар. Сорох тыл сүһүөхтэрэ сөп түбэспэт, сорох тыл ылламмат буолар. Ону сөп түбэһиннэрэн, конструктор курдук таҥан оҥороҕун.

- Музыкальнай инструмент мелодиска бэйэтин илиитин салҕааһынын курдук буолар. Эн ордук ханнык инструмент көмөтүнэн матыып айаргын сөбүлүүгүн?

Мин бастаан гитаранан айар этим. Онтон кэнники пианиноҕа көстүм. Пианиноны таптыыр инструмент оҥоһуннум. Бэйэм пианист буолбатахпын, пианиноны оскуолаҕа үлэлии кэлэн баран, сатаабытым. Боростуойдук аккордарынан оонньуур этим. Онтон күн аайы дьарыктанан, билигин ырыаларбын бэйэм пианиноннан доҕуһуоллуохпун син – оннооҕор улахан сыаналарга, телевидениеҕа. Ити киһи бэйэтин баҕатыттан, улахан үлэтиттэн кэлэр.

- Айымньылаах үлэҥ тохтоон, харгыстан ыла сылдьыбыта дуо? Оннук буоллаҕына, бэйэҥ искэр музыканы хаттаан уһугуннарар дьоҕуру хайдах төннүннэрэҕин?

Мин сүүрбэччэ сыл ырыа айбатаҕым. Онтон дьэ 2022 сыллаахха «Дьол тааһа» диэн Кирилл Матвеев толорбут ырыатын мелодиятын айбытым. Онтон дьэ уһуктан айан барбытым. Иккис тыын киһиэхэ кэлэр эбит. Билигин иэйии кэлэрин күүппэппин, айан иһэбин. Ити үөрүйэхтэн кэлэр дии саныыбын. Холобура, чороон оҥорор киһи үөрүйэхтээх буолар, быһах охсор киһи эмиэ. Ол курдук эн эмиэ музыкальнай үөрүйэхтээх буолаҕын.

- Истээччилэргин кытта сибээстээх ордук өйгө-санааҕа хаалбыт түбэлтэни кэпсиэҥ дуу? Баҕар, ким эмэ эн ырыаҕын ыарахан кэмҥэ көмөлөспүтүн дуу, эбэтэр сүрэхтэри холбообутун туһунан билиммитэ буолуо?

Эн ырыаҕын иһиттэхпинэ эдэр сааспын, студент кэминээҕи сылларбын саныыбын диэччилэр. Анал байыаннай дьайыы буола турар сиригэр мин ырыаларбын саныыллар эбит. Спортсменнар соҕуруу хомуурдарга сылдьан, сынньана сытан эн ырыаларгын истээччибит диэн этээччилэр.

- Бүгүн саха эстрадата уонна этно-музыката күүстээхтик сайдан эрэллэр. Аныгы аранжировкаларга хайдах сыһыаннаһаҕын? Электроннай тыастаар-дорҕооннор элбэхтэригэр ырыа матыыбын дьиҥнээх, маҥнайгы ыраас кэрэтэ сүтэн хаалбат дуо?

Билиҥҥи кэминээҕи аранжировкалар – сыаннастары, үгэстэри алдьатыы буолбатахтар, сырдык суоллаан, кинилэргэ уһун үйэни бэлэхтиир саҥа ньыма буолаллар. Саха эстрадата уонна этно-музыката билигин кырдьык күүстээх сайда, чэчирии тураллара көстөр, уонна манна сыыппара тыаһа-ууһа сүрүн оруолу ылар. Билигин да сахалыы элбэх үчүгэй ырыалар айыллан тахса тураллар. Ол гынан баран, мин оҥоһуу өй көмөтүнэн оҥоһуллубут ырыалары сэҥээрбэппин. Компьютер айбытын биһирээбэппин. Сыаннаһа суохтар дии саныыбын.

Үнүрүүн культура эйгэтигэр үлэлээччи салайааччыларга мунньах буолбута. Олонхолэнд тутулуннаҕына, улахан студия аһыллыахтаах. Онно туох баар искусство маастардарын, опера артыыстарын, биллэр мелодистары барыларын хаачыстыбалаахтык устуохтаахпыт, архивациялыахтаахпыт. Баҕар 100-200 сылынан истэллэрин курдук. 70-80-с сылларга Галина Кривошапко салаайааччылаах симфоническай оркестрын записьтара билигин наһаа үчүгэйдик иһиллэллэр. Ол курдук билиҥҥи саха музыкатын устан хаалларыахтаахпыт. Билигин оннук судаарыстыбаннай студия суох, барыта чааһынай кыра студиялар. Олор кыамталара кыра.

- Ырыаны кимиэхэ эрэ биэрэргин бэйэҥ талаҕын дуо бу кини куолаһа барсар диэн?

Ырыаһыкка сөптөөх ырыаны айаргар, эн кинини билиэхтээххин. Киниэхэ барсар мелодияны айыахтааххын. Ону табыахтааххын. Киниэхэ барсыбат ырыаны айдаххына, бу ырыа табыллыбат. Холобура, Кирилл Матвеев «Дьол тааһын» истэн баран, бу мин ырыам диэбитэ тутатына.

- Эйиэхэ бэйэҥ ырыаҕын аан дойду ханнык баҕарар музыканын кытта (ааспыт кэмнээҕи дуу, аныгы дуу) дуэтынан ыллыырга кыах биэрэллэрэ буоллар – ким буолуо этэй?

Казах ырыаһыта Батырхан Шукенов, «А Студиолыын» ыллаан көрүөм этэ.

- Ырыа айыытыттан ураты, туохха өссө дууһаҥ сынньалаҥын, уоскулаҥын булаҕын? Сүгүрүйээччилэриҥ билбэт туох эмэ дьарыктааххын дуо?

Бултуубун, сиэннэрбэр клубника олордобун. Сайын статустарым бүтүннүү клубника буолаллар. Клубниканан сөбүлээн дьарыктанабын.

- Музыка элбэх күүһү-кыаҕы ылар, ол эрээри төттөрүтүн эмиэ элбэҕи биэрэр. Музыканы кытта арахсыспат аргыс буолбут сылларыҥ тухары, кини эйиэхэ тугу биэрдэ?

Музыка миэхэ биэрбитэ элбэх буоллаҕа дии. Олохпун оҥоһуннум музыканан. Музыка элбэх доҕоттору бэлэхтээбитэ. Миэхэ музыка элбэх ырыаны бэлэхтээтэ, мин ону дьоҥҥо бэлэхтээтим. Мин ырыаларбынан элбэх оҕо оскуоланы бүтэрдэ. Олохпор саамай ситиһиим диэн – музыканы аргыс оҥостон, музыканан дьоҥҥо үтүөнү аҕала сылдьарым буолар.

Кылгас тэттик ыйытыктар:

• Ханнык ырыаны муҥура суох элбэхтик истэргэ бэлэмҥиний?

Мин эрэ буолбатаҕа буолуо: сабыс-саҥа ырыа таһаараҕын, студияттан записькын ыыталлар – сабыс-саҥа ыллаабыккын. Дьэ онтукайгын хос-хос истэҕин массыынанан айаннаан иһэн эҥин. Эбэтэр ырыабын кимиэхэ эрэ биэрдэхпинэ, ол киһи мин ырыабын толорбут запиһын истэрбин ордоробун.

• Эн музыкаҥ ханнык эмэ өҥнөөх буолбута эбитэ буоллар, ханнык өҥ буолуо этэй?

Кустук өҥө барыта. Биир өҥү таллахха – үрүҥ көмүс өҥ.

• Эйиэхэ туох ордук суолталааҕый: критиктар уонна үөлээннээхтэриҥ билиниилэрэ дуу, эбэтэр көрөөччү хараҕын уута дуу?

Критиктар бааллара эмиэ үчүгэй. Наһаа барыта үчүгэй диэн налыйан хаалбаккын. Сольнай концерт кэнниттэн быыс быыһынан дьон дуоһуйбут сирэйин көрөр наһаа үчүгэй буолааччы.